|
Prawo pracy stanowi gałąź prawa obejmująca ogół regulacji w zakresie stosunku pracy konkretnego pracownika i pracodawcy jako stron stosunku pracy oraz regulacji dotyczących organizacji pracodawców i pracowników, układów i sporów zbiorowych, a także partycypacji pracowniczej i dialogu w zbiorowych stosunkach pracy.
W systemie prawa pracy podstawowym aktem prawnym regulującym wzajemne prawa i obowiązki stron stosunku pracy jest Kodeks pracy. Jednakże regulacje dotyczące praw i obowiązków podmiotów stosunku pracy występują nie tylko w kodeksie, ale także w innych aktach prawnych, które na ogół zawierają albo odesłanie wprost do odpowiednich przepisów kodeksu pracy lub stanowią, że przepisy kodeksu mają zastosowanie do spraw nimi nie uregulowanych.
Polski kodeks pracy definiuje podstawowe zasady prawa pracy w następujący sposób:
- każdy ma prawo do podjęcia pracy
- każdy ma swobodę nawiązywania stosunków pracy
- każdy ma prawo do wolności pracy, tzn na prawo do zerwania stosunku pracy
- pracodawca ma obowiązek poszanowania dóbr osobistych pracownika
- pracownicy powinni być traktowani równo
- nie wolno dyskryminować pracowników ze względu na rasę, płeć, wyznanie itp
- państwo ma obowiązek chronić uprawnienia pracowników, w oparciu o automatyzm prawny
- pracownicy i pracodawcy mają prawo tworzyć i przystępować do organizacji zawodowych
- pracownicy mają prawo do partycypacji w zarządzaniu firmą w zakresie spraw dotyczących ich osobiście
Podstawowe pojęcia prawa pracy:
- pracownik - osoba fizyczna zatrudniona na podstawie
umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej
umowy o pracę.
- pPracodawca - osoba fizyczna lub osoba prawna,
a także inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości
prawnej, która spełniając pewne wymogi prawne i społeczne,
zatrudnia pracowników. Za pracodawcę, który jest jednostką
organizacyjną czynności z zakresu prawa pracy działania
w sferze prawa pracy podejmuje wyznaczona osoba bądź jej
organ.
- stosunek pracy - więź prawną łączącą pracownika
i pracodawcę. Cechą charakterystyczną stosunku pracy jest
to, że pracownik zobowiązuje sie świadczyć osobiście na
rzecz pracodawcy pracę w miejscu i czasie przez niego określonym
i pod jego kierownictwem a pracodawca zobowiązuje się do
zapłaty odpowiedniego wynagrodzenia.
- wynagrodzenie - wypłaty pieniężne oraz wartość
tzw. świadczeń w naturze (towary, materiały, usługi itp.)
lub ekwiwalenty wypłacone pracownikom lub innym osobom fizycznym
przez jednostkę za wykonaną na jej rzecz pracę.
- zatrudnienie - umową między dwiema stronami,
pierwszą będącą pracodawcą i drugą zwaną pracownikiem. Stosunek
między obiema stronami regulowany jest Kodeksem pracy. W
ujęciu ekonomicznym pracodawca układa wydajne zajęcie, przeważnie
z zamiarem tworzenia zysku, a pracownik wnosi swoją pracę
do tego przedsięwzięcia, zwykle w rewanżu otrzymując pensję.
- zwolnienie - wygaśnięcie stosunku pracy na skutek
porozumienia lub zerwania umowy o pracę przez pracownika
lub pracodawcę, przed uzgodnionym czasem jej wygaśnięcia.
- umowa o pracę - eden ze sposobów nawiązywania
stosunku pracy. Czynność prawna polegająca na złożeniu zgodnych
oświadczeń woli przez pracownika i pracodawcę, w których
pracownik zobowiązuje się do osobistego świadczenia pracy
na rzecz pracodawcy pod jego kierownictwem oraz w miejscu
i czasie przez niego określonym, a pracodawca do zapłaty
umówionego wynagrodzenia.
- umowa zlecenia - jej przedmiotem jest wykonanie
określonej czynności prawnej (odpłatnie lub nieodpłatnie).
- umowa zlecenia - umowa cywilnoprawna uregulowana
w kodeksie cywilnym. Przedmiotem umowy zlecenia jest wykonanie
określonej czynności prawnej (odpłatnie lub nieodpłatnie).
- Umowa o dzieło - umowa cywilnoprawna określona
Kodeksem Cywilnym. Przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie
zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający
do zapłaty wynagrodzenia. Umowa o dzieło jest umową: zobowiązującą,
odpłatną, wzajemną oraz konsensualną. Warunkiem zaistnienia
umowy o dzieło jest określenie w umowie dzieła jakie ma
wykonać przyjmujący zamówienie. Dziełem może być dowolna
rzecz, utwór, program komputerowy.
- rokowania pracownicze - czynności przygotowawcze,
w ramach których strony powinny wzajemnie poinformować się
o okolicznościach mających znaczenie dla zawarcia i treści
umowy o pracę, takich jak zakres obowiązków i płaca.
- spór zbiorowy - spór między wszystkimi lub określoną
grupą pracowników z jednym pracodawcą, dotyczący np: zmiany
zakresu obowiązków lub płacy.
- Strajk - najostrzejsza forma sporu zbiorowego
- najczęściej polega na dobrowolnym powstrzymaniu się od
pracy przez protestujących.
|